Welkom!


intentie, namaste, dananda, yoga

Terug naar de intentie

Als je goed waarneemt merk je dat de herfst al langzaam haar kenmerken laat zien. Sommige bomen kleuren al, als je ’s ochtends naar buiten loopt voel je de koude herfstlucht en soms kan ik hem zelfs ruiken. De zomer is voorbij. Zoals de seizoenen elkaar afwisselen zo kunnen je emoties, gevoelens en gedachten elkaar ook afwisselen. Ze komen en gaan. Soms is dit prettig, omdat je graag hebt dat een verdrietig gevoel over gaat, maar in het geval van de zomer heb je misschien liever dat het blijft.

Fietsvakantie

Tijdens de vakantie ben ik 5 dagen alleen op de fiets weggeweest. Tentje en tassen met kleding, kook- en douchespullen achterop en gaan. Het fijne is dat je in de buitenlucht bent, vrij en dat je helemaal af kunt gaan op wat jij wilt. Geen externe “stoorzenders”, je kunt echt naar je Zelf luisteren. Echter kan het soms ook minder mooi zijn. Want wat de weersomstandigheden ook doen, je zult je er op aan moeten passen. Of als je heel erg moet klimmen, een berg of een brug op, en je moet jezelf motiveren en oppeppen om door te gaan en de top te halen. De beloning is als je er dan eenmaal bent is het uitzicht prachtig en je mag ook altijd naar beneden. En dan ook tijdens zowel de makkelijke als de minder makkelijke momenten vooral niet vergeten te kijken naar de mooie dingen van de natuur en door de mens gecreëerde objecten. Blijven verwonderen en vragen stellen, jezelf uit blijven dagen en ontwikkelen.

Yoga en dagelijks leven

Zo keerden mijn yogalessen, die misschien toch stiekem een beetje op de achtergrond geraakt waren, terug in mijn hele zijn, mijn bewustzijn, het Zelf, mijn lichaam en geest. Op de fiets in de buitenlucht herinnerde ik me weer de dingen te accepteren zoals ze zijn. Dit kun je ook goed gebruiken bij je emoties, gevoelens en gedachten. Accepteer ze zoals ze zijn en geef het even de tijd om er te zijn. Het gaat vanzelf weer over en na regen komt altijd zonneschijn. En als het regent en de zon schijnt ook, dan krijg je een hele mooie regenboog.

Intentie

We gaan dit jaar weer fris van start. Ik weet niet wat 2016-2017 exact zal brengen. De lessen op de donderdagavond van 19.30 – 20.45 uur en zondagochtend van 09.30 – 10.45 uur blijven in ieder geval. Ook gaan de kinderyoga workshops bij de BSO’s in Amersfoort van start. Hier ben ik heel erg blij mee. Jong geleerd is oud gedaan.

Ik hoop dat ik de kennis die ik nog steeds mag ontvangen van mijn leraar door kan blijven geven aan jullie en de kinderen. Ik hoop dat mijn intentie om mensen te helpen ontspanning en balans te vinden in deze snelle maatschappij aankomt. Dat ik samen met jullie in volle concentratie en liefdevolle aandacht jezelf mag leren ontdekken. Ontspanning vinden in de inspanning, balans vinden in kracht en zachtheid, zowel op de mat als in je dagelijks leven.

Namasté

Daniëlle


Chakra, Dananda, Yoga

Chakra’s

Afgelopen week ben ik de lessen gestart met een korte uitleg over de chakra’s en hebben we 1 hele les gewijd aan Muladhara Chakra, je wortel chakra. Zeven weken lang gaan we alle chakra’s af en worden de yoga asana’s en meditatie hierop aangepast.

Wat zijn chakra’s nou eigenlijk?

Persoonlijk vind ik het altijd makkelijk om te beginnen met uitleggen dat we allemaal energiebanen in ons lichaam hebben. Deze noemt men nadi’s, de letterlijke betekenis hiervan is stroom. Er zitten 72.000 nadi’s in het lichaam. Net zoals de negatieve en positieve elektrische ladingen door complexe circuits stromen, stromen de Prana Shakti (vitale kracht) en Manas Shakti (mentale kracht) door elk deel van ons lichaam via deze nadi’s. Binnen het netwerk van nadi’s zijn er tien belangrijke kanalen en daarvan zijn er drie het belangrijkste omdat ze de stroom van prana en bewustzijn in alle andere nadi’s van het lichaam beheersen. Deze drie nadi’s heten Ida, Pingala en Sushumna.[1]

De Ida nadi beheerst alle mentale processen, terwijl de Pingala nadi alle vitale processen beheerst. Ida staat voor de maan en Pingala voor de zon. Een derde nadi, Sushumna, is het kanaal voor het ontwaken van het spirituele bewustzijn.

Sushumna stroomt door het centrale kanaal van het ruggenmerg, terwijl Ida en Pingala gelijktijdig over de buitenkant van het ruggenmerg stromen, maar nog steeds aan de binnenkant van de wervelkolom. De Ida, Pingala en Sushumna nadi’s beginnen in de Mooladhara in de bekkenbodem. Van daaruit vloeit Sushumna rechtstreeks naar boven binnen in het centrale kanaal, terwijl Ida naar links gaat en Pingala naar rechts. Ida en Pingala slingeren van links naar rechts naar boven. Ida komt uit in het linker neusgat en Pingala in het rechter neusgat.

Tussen de kruisingen van Ida en Pingala zitten een soort “wielen” die de energie stroom laten vloeien, of juist kunnen blokkeren. Dat zijn de chakra’s. In Oosterse geneeswijzen worden ze al jaren lang erkend en gebruikt, maar het bestaan in het lichaam is door de Westerse wetenschap nooit echt bewezen.

Hoeveel chakra’s zijn er?

Er wordt het meest gesproken over 7 chakra’s; Muladhara, Svadhisthana, Manipura, Anahata, Vishuddha, Ajna en Sahasrara chakra. Sommige bronnen geven aan dat er ook een 8ste chakra is, Binu chakra, en deze zit tussen Ajna Chakra en Sahasrara chakra in.

Deze zitten in de volgende volgorde in je lichaam:

  • Muladhara: Onderaan je ruggengraat
  • Svadhisthana: In je onderbuik aan de ruggengraatzijde
  • Manipura: Net boven de navel en onder het middenrif aan de ruggengraatzijde
  • Anahata: Ter hoogte van je hart
  • Vishuddha: In je keel, bij het strottenhoofd
  • Ajna: Op het punt dat de wervelkolom overgaat in de hersenen, de straling van deze chakra gaat door tot tussen de wenkbrauwen. Dat is ook de locatie die het meest aangeduid wordt, ofwel het derde oog
  • Bindu: Aan de achterkant van het hoofd, daar waar de schedelbotten bij elkaar komen
  • Sahasrara: Kruin, volgens sommigen buiten het stoffelijk lichaam net boven de kruin

Lichamelijk, emotioneel in spiritueel

De chakra’s hebben lichamelijke, emotionele en spirituele componenten die ze kunnen beïnvloeden.

Ben je nieuwsgierig geworden en wil je zelf de werking ervaren? Kom dan naar de lessen de komende weken. Dan zal ik in de les ook verder ingaan op welke gebieden de chakra uitwerking heeft.

We doen in de les yoga asana’s, meditatie en oefeningen die je eventueel thuis ook kunt doen.

Elke donderdag om 19.30 uur in de Speler en elke zondag om 09.30 uur in Gezondheidscentrum Zuilen. www.dananda.nl

[1] http://www.kundalinitantra.nl/artikelen-2/kundalini-en-de-nadis/


Dananda, ego, yoga

EGO

Het begon met een vraag over het scheiden van ego en denken

Afgelopen jaar kwam ik in de knoop met een vraag hoe ik nou precies mijn denken van mijn ego kon scheiden. Als antwoord op deze vraag stuurde mijn lerares mij niet heel lang geleden een artikel over een interview met dhr. T.K.V. Desikachar, zoon van Krishnamacharya. Ze stuurt me vaker artikelen, maar deze trok wel heel erg mijn aandacht. Na het 3 keer aandachtig gelezen te hebben kon ik relativeren wat er volgens mij in staat.

Desikachar verwijst voor het woord en onderwerp “ego” naar de yoga sutra’s van Patanjali. Patanjali wordt gezien als de meest intelligente yogi en zijn sutra’s worden als de meest belangrijke, meest geaccepteerde en meest fundamentele teksten van de yoga beschouwd. In géén van de yoga sutra’s van Patanjali wordt volgens Desikachar gesproken over ego. Hij heeft het over de mind, dat zeker, maar niet over ego. Desikachar geeft hierbij de “eenvoudige” conclusie dat we in yoga dus het probleem ego helemaal niet hebben. Hij omschrijft dat het niet bestaat: (vrij vertaald uit het Engels) Ik denk niet dat ik ego zo uit mijn zak kan halen en kan laten zien “kijk dit is mijn ego”.  Het woord Ahamakara, dat omschreven wordt als ego in veel yoga teksten, is door mijn vader omschreven als “iets dat niet mij is, toch gezien wordt als mij”.

Ego bestaat niet?

Vol verbazing en verwarring lees ik het opnieuw en opnieuw. Geen ego. Iedereen strooit met dit woord. Als je iets denkt over materialisme of iets waar je jezelf beter door voelt “oh ego!” en dan probeer je een andere mindset aan te nemen.

Nog vol onbegrip en verwarring pak ik de Nederlandse en Engelse vertalingen van de Sutra’s erbij. De Nederlandse vertaling en uitleg in “Zien door yoga” en de Engelse vertaling en uitleg van Nicolai Bachman. Ondertussen bedenk ik me dat dit onbegrip en verwarring natuurlijk komt door aangeleerde betekenissen van woorden, en de gevoelens en herinneringen van mijzelf, die hierbij komen kijken.

Kort onderzoekje

In Zien door yoga wordt in de uitleg van sutra 1.2 al direct het woord ahamkara (ego of de ik-maker) gebruikt als onderdeel van citta. Citta duidt alle processen van het denken en voelen aan. Zoals ik begrijp dus alle processen die je hersencellen in je hoofd (!) als zijnde “communicatie”  met je lichaam uitwisselen. De schrijvers verdelen citta nog in 3 onderdelen: manas (het verstand dat de indrukken van de zintuigen ontvangt), buddhi (het intellect dat deze indrukken redelijk ordent en beoordeelt) en ahamkara (de ik-maker, het gevoel(!) iemand te zijn).

Bachman daarentegen omschrijft het anders. Hij omschrijft citta als heart-mind field of conciousness. Heart-mind is voor mij zo’n mooie omschrijving dat ik hier geen Nederlandse vertaling voor kan verzinnen. In de uitgebreide uitleg schrijft hij iets wat me erg intrigeert: (vrij vertaald uit het Engels) dit heart-mind complex slaat onze herinneringen op in geheugen, inclusief emoties, en schept een identiteit bij deze informatie wat er voor zorgt dat we denken(!) wie we zijn.

De citta heeft 3 functies:

  • Cognitie, herkennen, perceptie
  • Wil, richting geven
  • Geheugen

En het heeft 2 eigenschappen:

  • Pratyaya; bewuste gedachten, gevoelens in de vorm van wervelingen van de geest
  • Samskara; onbewust, onderbewuste, latente indrukken gevormd in een neiging

Citta werkt als een tussenpersoon tussen de externe wereld en ons pure innerlijke licht van bewustzijn (het Zelf). Manas is het instrument dat de input verwerkt, buddhi is de agent die beslist welke actie wordt ondernomen en ahamkara gebruikt het instrument en de agent samen met het geheugen om het individu een zelf beeld te geven.

Verbeter de wereld, begin bij jezelf

Mijn –uiteraard veel te snel getrokken- conclusie hieruit is dat de onderzoekers en vertalers het woord ego of ik-maker gebruiken om het meer te laten leven of tastbaarder te maken of beter te bevatten of de mens het te laten begrijpen.  Het ego is meer een concept dat individualisme ontwikkeld als daadwerkelijk JIJ zelf. En als het dan een concept is, dan kun je het beïnvloeden. De volgende hele gevaarlijke uitspraak zou dan zijn “ik kan van mezelf maken wie ik wil”. Deels zal dit wel waar zijn aangezien je zelf verantwoordelijk bent voor welke gedachten je gebruikt en welke niet. Dit kun je zelf beïnvloeden. Maar deels is er nog steeds het Zelf, de Ziel, het pure innerlijke licht, het goddelijke, in ons. Misschien is dit pure innerlijke licht wel het overgrote deel van wie we zijn en wat we hier doen op deze aardbol. Ik schrijf misschien, maar ik geloof en voel dat dit zo is. Toch wil ik hier nog verder op ingaan en meer over leren. Hopelijk heb ik hier einde dit jaar een mooi onderzoek over geschreven.

Bij deze blog en mijn conclusie past een heel bekende en zeker in deze tijd toepasbare uitspraak:

Verbeter de wereld, begin bij jezelf!

Een hele mooie week toegewenst!


Yoga voor thuis, 10 tips en trucs om dit te (blijven) doen

Misschien ga je zelf naar yogalessen. Je volgt één of twee lessen per week en dat voelt goed. Tijdens de lessen beoefen je voornamelijk yoga asana’s, de houdingen. Soms wordt er ook pranayama, ademhalingstechnieken in de meditatiehouding, gegeven tijdens de yogales. Het voelt voor de meesten goed voor het lichaam en vaak ook voor de geest. Je merkt dat je er rustig van wordt en dat de stress afneemt.

Yoga is echter veel meer dan dat. Het is een weg naar verlichting. Het is een weg naar het zien van de waarheid. Het zien van wie of wat jij eigenlijk bent.

Het is een lange weg die niet in een jaar of 2 afgelegd kan worden. Je doet er misschien wel een leven lang over of meer levens, wie zal het zeggen.

Constante beoefening

In alle belangrijke yogateksten wordt nadruk gelegd op Sadhana, oftewel constante beoefening. Om dit te kunnen bereiken is 1 a 2 lessen per week in de yogastudio niet genoeg. Je zult ook zelf thuis moeten oefenen. Niet alleen de yama’s en niyama’s die ik eerder dit jaar omschreven heb, maar ook je asana, meditatie en concentratie oefeningen. Vol overgave en discipline thuis beoefenen, maar dan wel met geweldloosheid.

“Ja hallo!” Zal je denken, “Hoe kan ik nou vol discipline zijn en ook liefs voor mezelf zijn als ik een dagje niet wil beoefenen?”. Dat is het mooie aan yoga. Je kunt het altijd beoefenen, je kunt jouw beoefening aanpassen aan hoe jij je die dag voelt. Hierbij een paar tips en trucs om jezelf op een liefdevolle manier elke ochtend of avond op je matje of kussen te krijgen.

10 tips en trucs voor thuis

  1. Koop een matje en meditatiekussen voor jezelf. Dit alleen voelt al goed. En leg het dan op een plek waar je het kan zien als je ’s ochtends op staat of ’s avonds naar bed gaat. Het is een stille plek, waar je jezelf kunt afzonderen. Het is plek waar jij je heel fijn voelt. Die kun je ook creëren door bijvoorbeeld wierook te branden of bepaalde voorwerpen neer te zetten. Een plantje, kaarsje e.d.
  2. Let goed op in de les wat de leraar tegen je zegt en laat het als een soort echo in je geest doorstromen. Je neemt dit mee naar huis en als je op je matje gaat staan of zitten hoor je de vertrouwde stem van je leraar die je door de asana’s heen praat.
  3. Maak contact met je energiepunt in je buik. Voel wat jou vandaag gaat helpen. Ga je inderdaad yoga asana’s beoefenen, of heb je meer behoefte aan meditatie en ademhalingsoefeningen? Of ga je alleen 10 minuten in savasana liggen en doe je een bodyscan?
  4. De yoga asana’s zijn een goede manier om je geest stil te krijgen en het lichaam sterk te maken. Als je deze thuis gaat doen, maak het jezelf niet te moeilijk! Begin met 10 minuten. 10 minuten Zonnegroet A bijvoorbeeld. Hoeveel zonnegroetjes je dan doet maakt niet uit. Al maak je maar 1 cyclus af. Je zal merken dat als je dit elke ochtend doet, dat je dan vanzelf meer wil. Je staat vanzelf langer op je mat én je gaat merken dat je meer met je lijf in contact staat.
  5. Voor de meditatie hoef je ook niet direct van jezelf te verwachten dat je een half uur stil kunt zitten. Een hardloper kan ook niet gelijk 5 km lopen, die begint ook met een minuut hardlopen en een minuut wandelen. Download een meditatie app en begin met het luisteren hiernaar. Zorg dat je lichaam sterk is en je ontspannen met een rechte rug en nek kunt blijven zitten. Ook dit vergt oefening. Als je merkt dat je verder komt in je ontspanning kun je een wekkertje zetten met een “pling” geluid dat na 10 minuten afloopt. Eerst doe je dit misschien 1 keer per week thuis en langzaam wordt dit elke dag en dan wordt de tijdsduur langer. Van 10 minuten naar een kwartier, naar 20 minuten naar een half uur.
  6. Probeer het voor jezelf ook leuk en leerzaam te houden. Probeer een nieuwe mudra uit, of een nieuwe ademhalingstechniek. Wees met de ademhalingstechnieken wel voorzichtig! Deze kunnen niet allemaal zonder toezicht van de leraar uitgevoerd worden.
  7. Geef jezelf elke keer als je op de mat stapt of gaat zitten een intentie. Dat kan bijvoorbeeld zijn “mag alles wat ik doe bijdragen aan het geluk van de wereld” of misschien “zonder oordeel waarnemen”.
  8. Het kost ook een behoorlijke motivatie en inzet om dit vol te blijven houden. Het is inderdaad niet de bedoeling dat je met tegenzin de mat op stapt, want dat werkt averechts. Dan is het beter jezelf af te vragen of het nu wel zin heeft of dat je het misschien even uit moet stellen. Maar zorg dat van uitstel geen afstel komt. Vervang dan de zonnegroet door 10 minuten savasana of lees in een boek over yoga. En wat misschien nog wel belangrijker is, weet wat voor jou het beste moment van de dag is om yoga te doen. ’s ochtends om half zeven of juist voor het slapen gaan.
  9. Zorg tijdens jouw moment niet gestoord kunt worden. Zet je telefoon uit, of leg hem in een andere ruimte. Focus jezelf. Focus op een bepaald punt in de ruimte of op een punt in jezelf. Zet überhaupt je telefoon wat vaker uit. Of “vergeet” hem een dagje.
  10. Een week offline. Ga een week offline. Geen facebook, twitter, instagram, nieuws, krant etc. Het is zomer, veel mensen krijgen vakantie. Dat is de ideale tijd om dit uit te proberen. Je hoeft niet bereikbaar te zijn voor je werk, je bent vrij en je licht je vrienden en familie van te voren in dat je een week offline gaat. Dan ga je heel veel tijd en vrijheid voor jezelf creëren. Waarin dan in mijn ervaring de vraag naar yoga vanuit je diepste zelf vanzelf komt. Je stapt dan als vanzelf je mat op.

Dat laatste ga ik komende week weer een keer doen. Ik merk dat ook ik weer een soort “mobieltjeslijm” aan mijn handen heb zitten. Dit moet er weer even afgeweekt worden. Ik ben echter niet vrij, de lessen gaan gewoon door. Dus ik ben telefonisch wel bereikbaar, maar facebook en alle andere social media staat uit.

Heel veel succes en een hele mooie zomerse week toegewenst!

 


yoga zweverig? juist niet! Dananda, yoga, Utecht

Yoga zweverig? Juist niet!

Veel mensen die niet bekend zijn met yoga hebben vaak als eerste reactie dat het zweverig zou zijn. Hoe dat komt weet ik niet zo goed. Daar kan ik alleen maar aannames over doen en aangezien dit niet past in satya, eerlijkheid, doe ik dat niet.

Wat is zweverig?

Volgens de Dikke van Dale: “onduidelijk, vaag”. En dat is precies de spijker op zijn kop. De mensen die yoga zweverig vinden begrijpen niet wat het inhoudt en dus is het voor hen onduidelijk.

Wel weet ik dat veel mensen in de Westerse maatschappij in hun hoofd zitten. Daarmee bedoel ik te zeggen dat je veel aan het bedenken bent wat je nog moet doen voor je werk, welke boodschappen je moet halen of dat je juist aan het piekeren bent. Bijvoorbeeld over iets wat je vanochtend gezegd of gedaan hebt en of je dat niet beter anders aan had kunnen pakken. Yoga leert je dit soort dingen los te laten. Terug te keren naar wat je nu met je lichaam en geest aan het doen bent.

Ik vind zweverig juist als je continu in je gedachten wegzweeft. Je doet en denkt iets wat niet nu aan de hand is. Je bent continu met je hoofd ergens anders. Dit kan zelfs zo erg doorwerken dat je de seintjes van je lichaam niet opmerkt.

Luisteren naar je lichaam

Je lichaam is een fantastisch meet apparaat dat continu jouw staat van zijn meet. Het kan niet alleen meten, maar ook signalen teruggeven hoe bepaalde enzymen, eiwitten – en vele andere processen waar artsen veel meer verstand van hebben- de situatie in je lichaam kunnen verbeteren. Je lichaam geeft al heel vroeg een seintje of het goed met je gaat of niet. Als je continu alleen maar in je hoofd zit voel je die seintjes niet, of te laat. Dan krijg je stress, hoofdpijn, je krijgt griep of wordt zelfs ernstig ziek.

Yoga lijkt zweverig voor sommige mensen, omdat ze met hun hoofd of verstand niet kunnen beredeneren/ begrijpen dat de natuur en het lichaam vanzelf zijn werk doen als je er maar voldoende aandacht aan schenkt en er naar luistert.

Uitdaging

Yoga brengt je back to basic. Het leert je voelen wat er zich nu in je lijf afspeelt. Dat is juist heel aardend en niet zweverig.

Ik nodig iedereen, juist als je denkt dat yoga zweverig is, uit voor een proefles. Dan kun je zelf ervaren wat het voor JOU doet. En als je het een maand of 2 volhoudt merk je pas echt de eerste verschillen.

Yoga zweverig? Ik daag je uit! KOM UIT JE HOOFD EN IN JE LIJF!

 


Yoga, Dananda, meditatie of droom

Meditatie of droom? Is het hetzelfde of niet?

Twee weken geleden vroeg één van de deelnemers van de yogales het volgende: ’In savasana voelt het soms alsof ik helemaal weg ben is dat dan hetzelfde als dromen?” De volgende vraag van mij was of ze zich bewust was van het feit dat ze iets dacht of dat ze iets droomde. Dit verschil was moeilijk aan te duiden en we kwamen er ook niet achter of het dromen was of dat ze in een meditatieve staat van zijn was. De hierop volgende vraag was: “Is er een verschil tussen dromen en de ervaringen die je hebt in meditatieve staat?” Vooral die laatste intrigeerde me enorm. Vandaar deze blog.

Wat is meditatie?

Om deze vraag met de juiste kennis te kunnen beantwoorden maak ik gebruik van yoga sutra 2.47 – 2.55 uit het boek Zien door Yoga, geschreven door Jochem Dijkstra en Salvatore Cantore.

Er zijn veel verschillende vormen van meditatie, maar allemaal hebben ze één ding gelijk. Je zit; of op de grond, of op een meditatiekussen, of op een stoel. Met een rechte rug, rechte nek, kruin naar het plafond en onderlichaam ontspannen en met de vloer in aanraking. Dit wordt in yoga sutra 2.46 omschreven als “sthira-sukham-ãsanam, Vast en aangenaam is de houding”. Hiermee omschrijft Patanjali niet letterlijk welke houding dit is.  De houding moet in ieder geval vast zijn, het moet het lichaam houvast geven, en de houding moet aangenaam zijn, zodat je meditatie niet wordt afgeleid door lichamelijke afleidingen. Dan pas kun je ordening scheppen in lichaam en geest en deze tot rust brengen, zodat je je blik naar binnen kan richten. Vyasa, wie gezien wordt als de schrijver van de Mahãbhãratha, het overkoepelende verhaal van de Bhagavad Gita, omschrijft wel de lotushouding en de heldenzit als meditatiehouding.

Pas bij het verschijnen van de klassieke Hatha yoga werken kwamen er verschillende houdingen naar voren. De zogenaamde ãsana’s zoals we ze in de meeste yogalessen in het Westen beoefenen als yoga. Deze kunnen wel degelijk ook een ontspannende werking hebben, mits je ze goed uitvoert. Echter kun je bij de meeste niet zo bewegingsloos blijven dat ook je geest helemaal rustig wordt. Dit kan in de zithouding veelal wel omdat de driehoek van je knieën en je zitvlak een stabiele basis vormen, waardoor je niet omvalt. En je vanaf je zitbotten een goede rechte rug kan maken waardoor de prana, levensenergie, goed door je lichaam kan stromen zonder blokkades.

Terug naar de meditatie. Vervolgens omschrijft Sutra 2.47 “Prayatna-saithilya-ananta-samãpattibhhyãm, door ontspande inspanning en door één te worden met het eindeloze”. Door veel te oefenen leer je zelfs in de moeilijkste houding lang, en met een bepaalde ontspanning, te verblijven. De spieren worden wel gebruikt, maar niet overbelast. Je laat je lichaam niet gaan, je houdt het stevig bij elkaar. Je lichaam ontspant zich zonder dat het moe wordt of in slaap valt. De kans dat je in slaap valt tijdens Savasana – let op de inleidende gestelde vraag- is groter dan in de zithouding, omdat je liggend je spieren helemaal niet hoeft in te spannen.

Als lichaam en geest stil zijn geworden, kan de geest zich naar binnen richten en mediteren. Het schijnt dat als je dit goed beheerst je niet meer gevoelig bent voor uitersten, kou of warmte, regen of droogte, pijn of plezier en alle andere uitersten.

Vervolgens worden de ademhalingstechnieken besproken waardoor uiteindelijk de ademhaling wordt bereikt die men in diepe meditatie heeft. Deze ademhaling is onmerkbaar, er is niets meer dat duidt op enige spanning. Het lichaam is stil en onbewogen. Pas dan kan de sluier die ons innerlijke licht bedekt vernietigd worden. Dan kan de aandacht zich daadwerkelijk richten, maar dan moet er echt helemaal geen verbinding meer zijn met de uiterlijke wereld. Dat betekend dat niet alleen het verstand, maar ook de zintuigen zich helemaal moeten losrukken uit hun omgeving. Zolang de zintuigen achter waarneembare werkelijkheid aanhollen, zorgen ze voor een onafgebroken beroering van de geest; de daardoor veroorzaakte wervelingen blokkeren de weg naar een diepe meditatie.

Pas dan, als je zintuigen worden gecontroleerd door de geest, ook je grove zintuig het verstand, dan schijnt het dat niets je meer kan belemmeren op je verdere weg in meditatie.

Meditatie is dus iets waarmee je je aandacht richt en waarbij je lichaam in een ontspande inspanning is. Je zintuigen en verstand worden als het ware aan de “zijlijn” gezet, je hebt ze wel onder controle. Het uiteindelijke doel is verlichting. Hiermee wordt mijns inziens niet bedoeld dat je alles in het leven doorgrond hebt en een bepaalde ‘continue staat van zijn’ bereikt hebt. Wel is het volgens mij een continu zelf onderzoek waarbij je onderscheid kunt maken tussen wat je zintuigen en ego als signalen doorgeven aan je hersenen en wat er werkelijk is. Wat de werkelijkheid is. Wanneer kun je dit onderscheid maken? Dat is een andere vraag, die waarschijnlijk niet veel van ons met zekerheid kunnen beantwoorden.

Tot die tijd ben je in meditatie je gedachten en emoties aan het volgen. Vervolgens als je een vast concentratiepunt hebt gevonden en je gedachten stilgelegd zijn, volg je je verstand welke onderscheidt maakt tussen wat waarnemingen van je zintuigen zijn en wat er vanuit “het Zelf”/  je ziel/ je intuïtie komt. Oftewel, je bent continu heel BEWUST van wat je aan het doen bent. Als je dit niet bent, laat je je dus meevoeren door je zintuigen of je gedachten.

Wat is dromen?

Volgens wetenschappelijke onderzoekers werkt ons brein verder tijdens slaap en droom, maar dan op een andere manier. Onze hersenen kunnen worden opgedeeld in drie delen; de grote hersenen, de kleine hersenen en de hersenstam. Deze communiceren met elkaar door signalen en signaalstoffen. De signalen tijdens het dromen komen niet uit onze zintuigen, maar uit de hersenstam, waar ook de amygdala – onze emotionele harde schijf zoals ik het noem – zich bevindt. Dankzij de emotionele herinneringen van de amygdala krijgen we een indruk van hoe wij de wereld, anderen en ons lichaam qua gevoelstoon ervaren. bron

Tijdens het dromen doet de prefrontale cortex van onze hersenen in mindere mate mee. Meestal is de werking hiervan tijdens het slapen erg afgezwakt of bijna uitgeschakeld. De prefrontale cortex is de aansturende kracht achter ons bewustzijn en met ons bewustzijn sturen we onze aandacht. Als dit deel van de hersenen niet volledig werkt zijn we dus niet volledig bewust, ofwel onbewust van wat we doen.

Dromen zijn eigenlijk niet meer dan signalen die ontstaan in de hersenen. Tijdens onze slaap zijn we zoals net omschreven onbewust. Wel worden deze signaalstoffen nog vanuit de hersenstam naar de grote hersenen verstuurd. Mensen dromen dan ook verschillend. De één ziet beelden, de ander hoort dingen en een derde kan er zelfs geuren bij onderscheiden.bron

We dromen een paar keer per nacht gedurende speciale slaapperiodes die de REM-slaap genoemd wordt. REM staat voor Rapid Eye Movement. Gedurende deze slaap maken we snelle, onbewuste, bewegingen met onze ogen. De REM-slaap komt bij iedereen vier tot vijf keer per nacht voor. We dromen ongeveer 25% van de tijd dat we slapen. Degene die zegt dat hij niet droomt, kan zijn dromen alleen niet herinneren.bron

Droomherinneringen zijn zintuiglijke indrukken, gevoelens en gedragstendenties. We beleven de droom als een film, het “verhaal” komt pas later als we het willen vertellen. In de droom hebben we er geen invloed op.

Brug tussen meditatie en dromen?

Dan komt hier mijn antwoord op de vraag; als je in savasana “even helemaal weg bent” of je dan droomt of niet? Als je echt in diepe slaap bent, en je ONbewust bent, is het dromen en niet hetzelfde als mediteren waarbij je volledig bij bewustZIJN bent. Toch is dit naar mijn gevoel niet volledig genoeg beantwoord.

Onze geest kent in zijn diepste diepte geen taal zoals wij die kennen. Woorden zijn ons aangeleerd, vandaar dat  er voor sommige indrukken geen woorden zijn. Onze geest kent alleen de taal van beelden en symbolen. De dromende geest moet dus alle ervaringen en gedachten transformeren in beelden.

Sommige mensen zullen zeggen dat ze zich ”bewust” herinneren wat ze gedroomd hebben. Tegen de tijd dat we wakker worden gaan de prefrontale hersendelen weer meedoen en keert onze aandacht langzaam terug. Mocht dit gebeuren tijdens een droom dan worden we “lucide” en zijn we ons bewust van wat we dromen. Bij sommige mensen is dit zo krachtig dat ze de dromen kunnen sturen.

Lucide betekend ook helder, onbevangen, helder van geest, helderziend, helder van licht, helderdenkend.bron

Nu wil het zo zijn dat we met meditatie verlichting willen bereiken, helderheid van denken willen bereiken, onbevangen willen zijn door onze zintuigen. Hier zie ik wel zeker een overeenkomst tussen dromen en meditatieve toestand.

Hiervan komt dan weer een nieuwe vraag bij mij naar boven waar ik zelf geen antwoord op kan geven, omdat je hiervoor mijns inziens én als een monnik – in volledige stilte en afgesneden van de maatschappij – in meditatie zou moeten gaan én de kennis van een neuroloog of psycholoog moet hebben. Toch stel ik ze om ook jullie aan te zetten naar nieuwsgierigheid en jezelf uit te dagen.

Stel dat je de hersenen, de aandacht tijdens meditatie zo kan richten, zo kan trainen dat je zelfs in je slaap je prefrontale cortex met ontspannen inspanning in werking kunt houden. Kun je dan de signalen van de amygdala BEWUST waarnemen? Kun je dan je diepste emotionele harde schijf opschonen? Kun je dan bewust dromen en wellicht nog dichterbij je ware Zelf komen? Als dit zou kunnen zou het je zeker helpen in de weg naar verlichting.

 

Sweet dreams,

Daniëlle


Yoga met gedachten en emoties

Yoga met gedachten en emoties

Ik ben het kwijt

Twee weken geleden zei ik het tegen mijn moeder; “ik ben het kwijt”. Hiermee doelde ik op het intense geluksgevoel wat ik in de maanden december tot en met april had.

Je lichaam en geest worden continu beïnvloed door je zintuigen, emoties en herinneringen. De citta is je geest. Deze is zo veranderlijk als het weer en vliegt alle kanten op en wordt beïnvloed door de input van je zintuigen en emoties (vritti). Vervolgens vormen zich gedachten en hier kan je als mens enorm in gaan hangen en daadwerkelijk in gaan geloven. Je bewustzijn is iets dat onveranderlijk is. Als je bewustzijn tegelijkertijd met je gedachten zou veranderen zou je niet kunnen waarnemen.

“Yoga is het stilleggen/beheersen van de wervelingen van de geest”

Yoga Sutra 1.2.

Op het moment dat je yoga gaat beoefenen begin je misschien wel in een yogaklas waarin je yoga asana’s (houdingen) in uitvoert. Dit is maar een klein deel van yoga. Het overgrote deel gaat over hoe je jouw werkelijke Zelf kan vinden en vervolgens verlichting kan bereiken waarin je de werkelijke waarheid zult leren kennen. Dit kan door middel van meditatie en concentratie. De Yoga asana’s zorgen ervoor dat je gefocust wordt op het lichaam. De gedachtenstroom wordt vermindert naar concentratie op het lichaam. Daarnaast zorgen de asana’s ervoor dat je lichaam sterk wordt en bewust in een juiste meditatiehouding kan blijven zonder dat je er “last” van hebt. Dit is een zithouding met ontspannen onderlijf en een rechte rug en nek. Met de yoga asana’s schudt je als het ware het eerste grove vuil van je lichaam en in de meditatiehouding ga je het fijne zand weg vegen.

Als je dit eenmaal eigen maakt in je dagelijkse routine raak je bewust van alle dingen die zich manifesteren in en om je heen op een dag. Er waren een paar maanden afgelopen jaar dat ik me zo intens gelukkig voelde, zo bewust. Ook een verdrietig of boos moment kon ik met geduld benaderen en binnen no time naast me neerleggen.

Tot ik verstrikt raakte in mijn gedachten, piekeren. Gedachten doordat ik gehecht was geraakt aan een bepaalde situatie waar ik geen invloed op had. Op elk moment dat ik niet geconcentreerd was vlogen mijn gedachten weer weg. Het beïnvloedde mijn manier van kijken en leven. Vervolgens nam ik mezelf dit kwalijk en 2 maanden later was het hele intense geluksgevoel weg.

Als er een sterke vorm van gehechtheid(gedachten) of boosheid(emotie) is, hoe kan er dan bewustzijn op het zelfde moment zijn?

Mijn inziens kan dat niet. Je zal eerst de gehechtheid los moeten maken. Dit moet uit je Zelf, je bewustzijn komen. Het heeft voor mij gewerkt om alles wat er aan de situatie verbonden was uit te bannen uit mijn dagelijks leven. Vervolgens bewust te zijn als er een gedachte hierover op kwam, te weten dat de gedacht er is, maar niet de werkelijkheid is. Terug te gaan naar wat ik op dat moment aan het doen was; tandenpoetsen, fietsen, boekje lezen. Dingen waarbij je gedachten al snel wegvaren.

Je ziet het ook bij kinderen. Bij bijvoorbeeld boosheid. Als ze eenmaal helemaal in hun boosheid zitten kun je ze niet meer kalmeren. Ze worden helemaal meegesleept in de emotie en verwarren dit met de werkelijkheid. Pas als de gedachten naar iets heel anders gaan worden ze misschien iets rustiger.

Als volwassene verwarren we onze gedachten en emoties ook nog weleens met de werkelijkheid. We denken er zelfs invloed op uit te kunnen oefenen. Dat veroorzaakt piekeren en dan ben je dus nog verder van huis.

Terugkeren naar je geluksgevoel

Op een gegeven moment komt het inzicht dat je in een draaikolk van gedachten of een bepaalde emotie zit. Hoe kom je er dan weer uit? Dit kan op verschillende manieren, in het boek yoga van de 9 emoties van Peter Marchand staan deze allemaal uitgebreid toegelicht.
Bij boosheid bijvoorbeeld door een grapje te maken, waardoor de emotie humor aangestoken wordt en het geheel relativeert.

Het kan ook gebeuren dat je Zelf op een gegeven moment een seintje geeft en je je bewust bent van het feit dat het zo is. Dat is de eerste stap. Dan wil je het jezelf nog af leren. Dit vergt discipline, veel discipline en moed. Dat is ook yoga!

Discipline om elke dag je yoga-meditatie oefeningen te doen, al is het maar een kwartier. Discipline om naar je gedachte of emotie te kijken alsof het niet van jou is. Leg het voor je neer en bekijk het alsof het van je beste vriendin is. Wat zou je tegen haar zeggen? En moed om te erkennen dat je erin verstrikt zit, moed om te onderzoeken wat de trigger was en moed om hiermee om te leren gaan.

Nu, een paar maanden later, kan ik het weer op een meer bewuste manier bekijken. De gedachten en emoties die hierbij komen kijken zijn nog niet helemaal verdwenen, maar ik kan er wel weer met een afstandje naar kijken en ze naast me neerleggen. Langzaam komen er ook steeds meer heldere en bewuste momenten. De eerste intense geluksmomentjes zijn er ook weer.

Om terug te keren naar het geluksgevoel maak ik ook gebruik van intenties. Een intentie is bijvoorbeeld, liefde, aandacht of mededogen. Elke dag stap ik op de mat met een intentie. Als ik dan wegvaar op de gedachtenstroom of met de emotie dan keer ik terug naar deze intentie.

Dit heeft nog een bijkomend voordeel dat Mieke Roovers, in het blad “Karma” van Rituals wel heel goed wist uit te leggen. Voor positieve gedachten en intenties produceren de hersens endorfine, een stofje dat ons immuun systeem versterkt. Dus in feite houden positieve gedachten ons gezond. Negatieve gedachten en emoties hebben juist slechte invloed op het herstellend en beschermend vermogen van ons lijf. Positieve gedachten en emoties maken ons weerbaarder, vertragen het verouderingsproces en geven ons tonnen energie.

Yoga is geen makkelijke weg. Dat is nooit gezegd. Het is een lange weg en kan je heel veel mooie momenten en heel veel extra energie brengen. Meer dan dat je je waarschijnlijk nu bewust bent.

 

Liefdevolle groet,

Daniëlle


Gun jezelf de tijd

Gun jezelf de tijd

Een keuze

Het komt in je leven vaak voor dat je iets nieuws kan gaan leren. De keuze om hieraan te beginnen is op zich al moeilijk. Je moet dan uit je comfortzone stappen en aan iets beginnen wat je misschien helemaal niet kent. Het onbekende is dan soms al een struikelblok op zich. Het is ook heel menselijk om als je er dan aan begint allemaal beren op de weg te zien. Dit komt voort uit dingen die in het verleden gebeurt zijn en waar een bepaalde emotie aan vast zit. Als dit een onprettige emotie is wil je dit het liefst niet nog een keer over je afroepen. Anderzijds is dit een totaal ander moment. Dit is nu. Nu kun je zelf je eigen actie beïnvloeden. Gun jezelf de tijd om de keuze te maken.

Alles in één keer willen kunnen

Dan heb je de stap genomen en wil je het ook zo snel mogelijk kunnen. Er worden steeds meer verkorte cursussen en opleidingen aangeboden waren je zo snel mogelijk en certificaat kan halen. Maar ben je dan ook klaar voor het veld waar je in stapt? En als je die cursus niet kan bijbenen ben je teleurgesteld? In jezelf of je geeft de cursus de schuld? Waarom? Wij mensen willen allemaal veel een snel. De maatschappij is te snel en te gehaast geworden. Kijk naar de natuur. Als de lente begint zie je eerst heel langzaam groene blaadjes boven de grond uitkomen. Daarna knopjes aan de stelen en vervolgens pas de bloemen. Dit duurt soms weken. Het heeft langer de tijd nodig om tot bloei te komen dan dat het daadwerkelijk kan schitteren. Of een boom. Je kijkt ernaar, hij is wel 18 meter hoog. Zijn takken dik en sterk en een mooi vol groen bladerdak. Hier heeft deze boom misschien wel 30 jaar over gedaan. En wij mensen willen alles in 1 keer kunnen?!

Geef jezelf de tijd

Dit geld ook voor de yoga les. Wordt je eerst bewust van je ademhaling, dan waar welke spieren zitten en hoe je ze aan kunt sturen. Bouw kracht op. In de tussentijd maak je je de asanas en meditatie houding eigen. Je merkt dat door de houdingen je borstkas meer ruimte krijgt. Wellicht komt er langzaam een grotere beweegruimte van je bovenbenen ten opzichte van je heupen en bekken. Langzaam maar zeker kun je uiteindelijk misschien wél met je handen bij de grond met gestrekte benen. Na een jaar of 5 elke week oefenen kijk je terug en zie je hoe veel je vooruit gegaan bent en besef je hoeveel jaar je nog te gaan hebt om weer een stapje verder te komen.

Neem de tijd…..Je hoeft niet nu direct in je eindhouding. Bewandel met gepaste inzet, liefde en geduld de weg ernaartoe.

Liefdevolle groet,
Daniëlle


Vijf voordelen van yoga

Vijf voordelen van Yoga

Afgelopen week stond er al een korte post op facebook over mijn grote vreugde over hoe snel men al de werking van yoga in zijn of haar eigen leven ervaart. Het brengt vele voordelen met zich mee en ik zet er voor jullie vijf op een rij. Yoga is namelijk niet alleen maar jezelf in allerlei houdingen op een mat zetten. Het is door deze houdingen dat je bewuster omgaat met je lichaam. Doordat je bewuster omgaat met je lichaam werkt dit bewustzijn door in je geest en in je emoties. Tijdens de lessen wordt er ook een stuk yogafilosofie meegegeven waarvan een groot deel afgelopen weken gedetailleerd besproken is. Yoga zorgt ervoor dat je lekkerder in je vel zit, dat je gaat stralen van binnenuit, je leeft bewuster. Dit heb ik ook mogen ervaren de afgelopen 5 jaar dat ik yoga beoefen en de laatste paar maanden dat ik les geef. Door het lesgeven gaat het leerproces nog een stuk sneller en ik ben de mensen die mijn lessen bezoeken daarom ook heel erg dankbaar! Hieronder geef ik mijn ervaring met de 5 voordelen die yoga je brengt weer.

  • Je hoofd makkelijker “leeg” krijgen.

Dit is iets waar heel veel mensen naar op zoek zijn. Rust in je hoofd. Waar zit die knop dat ik mijn gedachten uit kan zetten? Die knop bestaat niet. Het is ook niet zo dat je je gedachten uit kunt zetten. Net zo min als dat je je hart kan laten stoppen met pompen of je darmen kunt laten stoppen met wat ze moeten doen. Wat wél kan is je concentreren op één ding tegelijk. Die concentratie zorgt voor rust en overzicht. Dit gebeurd zowel in de yoga-asana’s als je geconcentreerd bent op je lichaam en de ademhalingsstroom, als in yoga-meditatie waarin je je kunt concentreren op je ademhaling of één vast punt. Zo kom je UIT JE HOOFD EN IN JE HART.

  • Bewuster leven

Wanneer je begint met yoga door bijvoorbeeld een les yoga asana (yoga houdingen) te volgen in een studio of een sportschool zou je misschien nooit verwachten dat dit bijdraagt aan je bewustzijn. Toch is het zo. Je wordt geconfronteerd met je vermogen om bepaalde spieren, lichaamsdelen en je ademhaling te controleren en te sturen. Dit gaat in de eerste les niet zoals je zelf zou wensen. Je kan er tegen vechten of het accepteren zoals het is en er met een afstandje nar kijken waardoor je je bewust wordt waar je wél de sturing vandaan kunt halen.

De yoga docent heeft het tijdens de les over je hart openen, accepteren, los laten of juist ergens helemaal ingaan. Dit neem je onbewust mee je dagelijks leven in. Je lijf is net zo goed een grote opslag van herinneringen als je denken en je hart. Ze werken altijd samen.

Als je je hiervan bewust wordt sta je ervan te kijken wat je allemaal opmerkt in je dagelijks leven. Sommige dingen die je nooit gezien hebt zie je nu wel. Andere dingen die je altijd in een negatieve sfeer zag kun je nu accepteren en misschien zelfs ombuigen naar iets positiefs. Dit is je bewustzijn dat aan het werk is. Bewust ZIJN. Hier en nu. Voelen wat er gebeurt en hiermee doen wat voor jou goed voelt.

  • Gezonder lichaam

Ja, je bent doormiddel van de yoga asana’s in beweging. Je bouwt kracht en flexibiliteit op. Yoga is niet alleen maar stretchen en ontspannen. Juist door krachtig je houdingen in te gaan en met juiste spierspanning jezelf te kunnen ontspannen in de meest ongemakkelijke houdingen kom je heel veel tegen. Door de kracht op je gewrichten worden ze gestimuleerd om soepel te blijven. Door je spieren te gebruiken blijven ze zowel soepel als krachtig. Je wordt niet “stijf”.

De yoga houdingen leren je ook op een gezondere manier te staan, lopen, zitten en liggen. Er lopen heel veel mensen met naar voren gebogen schouders, gebogen bovenrug, holle onderrug, en ga zo maar door. Zittend werk achter een computer is helemaal funest. De gesloten houding, het bekken naar achteren gekanteld, waardoor onderrug problemen kunnen ontstaan.

Als een soort automatisme ga je gezonder eten en gezonder leven. Dit is zo iets onvoorstelbaars en voor mij niet uit te leggen hoe dit werkt. Maar het is zo. Het bewustzijn heeft hier ook mee te maken. Je lichaam geeft zelf weer aan wat goed voor je is.

  • Gelukzaligheid

Door de ongezonde manier van eten, leven en mogelijke trauma’s die je in je leven meemaakt wordt de energiestroom in je lichaam geblokkeerd.

Zie het als een rivier met allemaal hele smalle stukjes. Die smalle stukjes houden makkelijk vuil, takken, stenen vast waardoor verstoppingen ontstaan. Door de yoga asana’s en meditatie kunnen deze verstoppingen ontstopt worden, zoals je gootsteen ontstopt wordt. Het gevolg is dat je energie weer gaat stromen en je lichaam weer gaat functioneren zoals het gemaakt is.

Ik zeg niet dat dit altijd zo gaat en vaak is hier echt hulp van professionals zoals fysiotherapeuten en psychologen bij nodig.

Uit persoonlijke ervaring kan ik vertellen dat het geen gemakkelijk pad is. Het kost veel tranen, pijn in je buik, gewetensvragen, graven in je verleden en kritisch zijn naar je zelf, je gedachten, je emoties, je patronen en wat er anders kan. Beter kan. Dit blijft altijd persoonlijk. Geen mens is hetzelfde.

Als je dan op een ochtend vroeg wakker wordt door de eerste zonnestralen en in plaats van je ogen dicht te knijpen je nog een keer om te willen draaien, voel je dat je naar buiten wilt. Je voelt de energie, je loopt naar beneden en je staat op je boten voeten buiten en er gaat een rilling van je tenen tot je kruin van gelukzaligheid, dan besef je wat yoga met je doet.

Dit is maar een klein voorbeeld. Zo zijn er honderden voorbeelden te geven. Als jij zo’n voorbeeld hebt. Deel het dan met ons in de reacties op facebook of onderaan deze blog.

  • Rustig en liefdevol in het leven staan

Yoga brengt ook rust. Door de voorgaande waarnemingen te mogen ontwikkelen kom je vanzelf tot het punt dat je zelf heel goed weet wanneer wel en wanneer niet. Wanneer moet je even je schouders eronder zetten en wanneer niet. Ook weet je hoe je dat dan het best kunt doen. Je mag best streng voor jezelf zijn, maar niet té. Of jezelf helemaal laten gaan in bepaalde emotie, echt doorleven en er dan ook weer mee om kunnen gaan en de leermomenten eruit halen. Overal balans in vinden. Je weet diep van binnen dat je kunt loslaten, het komt goed. Écht.

Een heel mooi voorbeeld is een onverwachte “conversatie” tussen Eveline en mij. Er lag een sticky note op haar bureau met de tekst “je moet er maar mee eren leven”. Dit is wel een teken van rust, maar nog niet heel erg liefdevol voor je zelf. Je MOET, en je moet er MAAR, alsof je het eigenlijk niet wil, mee leren leven. Het gaf mij een gevoel van weerstand en compassie voor hetgene waar zij blijkbaar mee zat. Op de foto zie je wat ik haar terug schreef.

 

Het is vanzelf gegaan. Niet over 1 nacht ijs. Het heeft 5 jaar geduurd om te komen waar ik nu sta en ik ben er nog lang niet. Ik heb nog heel veel te leren en kom dan ook nog heel graag elke week bij mijn leraar. Yoga houdt nooit op, want je leven houdt nooit op. Je blijft je ontwikkelen. Geestelijk, lichamelijk, emotioneel en spiritueel.

Mocht je twijfelen of je vandaag op je mat wilt stappen, kijk dan vanaf een afstandje liefdevol naar jezelf en neem de beslissing.

 

Liefdevolle groet,

Daniëlle